Lào dừng dự án sau vụ vỡ đập: Quyết định đúng!

Trong chưa đầy 1 năm đã có 2 vụ vỡ đập thủy điện tại Lào và buộc phải đặt câu hỏi về số lượng thủy điện đang xây dựng ở đây.

Chính phủ Lào sẽ đình chỉ việc phê duyệt các đập thủy điện mới trong khi thẩm định lại hơn 50 dự án sau sự cố vỡ đập thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy cuối tháng 7.

Quyết định này đã được các cơ quan chức năng Lào đưa ra sau một cuộc đánh giá quy mô lớn về sự cố vỡ đập khiến 7 ngôi làng ngập trong biển nước, khoảng 6.000 người phải di tản, hơn 30 người được xác nhận đã thiệt mạng và hơn 100 người vẫn còn mất tích.

"Cần thiết, dù muộn"

Trao đổi với báo Đất Việt, ThS. Nguyễn Hữu Thiện - Nghiên cứu viên cao cấp của Trung tâm Nghiên cứu Quốc tế (SCIS) đánh giá, quyết định của Chính phủ Lào là một quyết định đúng đắn và "cần thiết, dù là muộn".

Theo ông Nguyễn Hữu Thiện, tháng 9 năm ngoái đập Nam Ao ở Xieng Khuang cũng bị vỡ, tức là, trong chưa đầy một năm có 2 vụ vỡ đập.

Lao dung du an sau vu vo dap: Quyet dinh dung!
Công tác cứu hộ sau khi vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.

"Có vẻ sự phát triển thủy điện bằng việc xây dựng rất nhiều đập ở Lào trong những năm gần đây đã vượt khả năng giám sát, kiểm soát về an toàn của các cơ quan chức năng của Lào.

Nó cho thấy có vấn đề từ quy định pháp lý và năng lực, nhân sự để thực thi; độ nhạy trong ứng phó các trường hợp khẩn cấp, thảm họa: về dự đoán các trường hợp khẩn cấp, lập kế hoạch, diễn tập, và thực hiện công tác ứng phó một cách hiệu quả khi thảm họa xảy ra..." - ông Thiện đánh giá.

Vị chuyên gia cho rằng, đây có lẽ là dịp để Lào rà soát và củng cố vấn đề an toàn đập và quy trình cho các trường hợp khẩn cấp để tránh xảy ra những thảm họa tương tự trong tương lai.

Sự kiện vỡ đập vừa qua cho thấy vấn đề an toàn đập là một một mối lo ngại chính đáng. Nó khiến đặt câu hỏi về những dự án đập được xây dựng trên dòng sông MeKong. Một khi thảm họa xảy ra, tầm ảnh hưởng của nó được đánh giả ở quy mô khu vực

Ông nói: "Vì tầm quan trọng của sông Mekong đối với khu vực, chúng ta mong Chính phủ Lào và Campuchia sẽ suy nghĩ lại về quyết định xây dựng tiếp các đập khác trên sông Mekong sau đập Xayaburi và Don Sahong đã khởi công để không tạo thành chuỗi đập trên dòng chính, có thể dẫn đến thảm họa chung".

Ông Thiện cho rằng, các đập thủy điện trong lưu vực sông Mekong hiện nay đang đối mặt với 3 rủi ro vỡ đập: việc thiết kế, xây dựng kém chất lượng, thiếu giám sát chặt chẽ; rủi ro mưa lũ cực đoan trong bối cảnh biến đổi khí hậu; và rủi ro động đất, bao gồm rủi ro có sẵn do các vận động địa chất và động đất kích thích do sức nặng của khối nước trong các hồ chứa gây ra.

Do đó, nếu đập thủy điện được xây thành chuỗi thì một đập phía trên có thể lùa nước xuống, gây vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước, gây vỡ đập dây chuyền.

Vị chuyên gia nhấn mạnh, vỡ Đập Phụ D của dự án thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy chỉ là một đập phụ trong số đập của một công trình trên một nhánh nhỏ đổ ra sông Xekong - sông nhánh của sông Mekong mà tác động đã khủng khiếp đến như vậy.

Thế thì, thử đặt một kịch bản các đập thủy điện trên dòng sông MeKong rơi vào tình huống không thể kiểm soát, ĐBSCL chắc chắn sẽ hứng một "quả bom nước" khổng lồ.

Lao dung du an sau vu vo dap: Quyet dinh dung!
Mô hình mô tả sự cố vỡ đập Xe-Pian Xe-Namnoy.

Cụ thể, đập đáng ngại nhất là đập dự kiến Sambor nằm trên dòng chính, ở cuối cùng trong chuỗi 11 đập ở Hạ lưu vực. Theo thiết kế ban đầu, đập này có chiều ngang 18km chắn ngang toàn bộ dòng sông Mekong, chiều cao 56m, hồ chứa rộng 620km2, tích một khối nước 3.8 tỉ mét khối ở cao trình 40 mét trên mực nước biển. Trong khi đó, ĐBSCL chỉ cao hơn mực nước biển 1 mét.

"Nếu chúng ta hình dung sông Mekong như một cái cây có nhiều nhánh lớn, những nhánh lớn lại phân thành nhiều nhánh nhỏ, thì ĐBSCL nằm ở gốc cây, đập Sambor nằm trên thân cây gần ĐBSCL nhất, phía trên thân cây còn 10 đập nữa, và ở các nhánh lớn nhỏ đều có đập.

Như vậy đập Sambor gánh chịu rủi ro của tất cả các đập ở trên. Bất cứ đập nào trong số 11 đập ở trên vỡ, cuối cùng đều gây áp lực với “quả bom nước” Sambor" - ông Thiện giải thích.

Đặc biệt, trong 10 đập trên dòng chính Mekong, đập đáng lo ngại nhất là đập Xayaburi, đã khởi công năm 2011. Đập này nằm chỉ cách 100 km về phía nam của đường đứt gãy địa chất Lai Châu-Điện Biên đang hoạt động.

Các giáo sư của Đại học Chula Lornkon, Thái Lan đã cảnh  báo trong 30 năm tới có 30% khả năng xảy ra động đất trung bình và 10% khả năng xảy ra động đất mạnh ở vùng này.

Thực tế năm 2011 đã xảy ra 2 vụ động đất (5.4 và 4.6 độ Richter) ở vùng này và chỉ cách vị trí đập Xayburi 48km.

Một tháng sau đó, một vụ 3.9 độ Richter xảy ra cách vị trí đập 60km.

Năm 2007, một vụ 6.3 độ xảy ra ở Xay Somboun, tỉnh phía bắc Xayaburi. Rất may là lúc đó chưa có đập Xayaburi.

Sau này khi hồ chứa Xayaburi hoàn tất thì sức nặng của khối nước trong hồ chứa đè lên vỏ Trái Đất có thể gây động đất kích thích, tức gia tăng rủi ro.

Một khi đập Xayaburi vỡ thì khối nước sẽ lùa xuống vỡ đập kế tiếp, cộng thêm nước của đập thứ hai, gây vỡ đập dây chuyền và cuối cùng là đến đập Sambor.

"Nếu đập Sambor mà vỡ thì Campuchia và ĐBSCL đều gặp rủi ro khó lường" - ThS. Nguyễn Hữu Thiện nhấn mạnh.

Do đó, ông bày tỏ hy vọng, sau sự cố này, các quốc gia trong lưu vực sẽ hợp tác chặt chẽ hơn trong việc sử dụng nguồn nước của dòng sông Mekong và những mối quan tâm của các cộng đồng bị ảnh hưởng cũng như ý kiến chuyên gia từ nhiều nơi trên thế giới sẽ được lắng nghe và cân nhắc hơn.

Nên tạm dừng các dự án mới

Theo PGS.TS. Lê Anh Tuấn - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu về biến đổi khí hậu, Đại học Cần Thơ, hiện tại đang phải giải quyết hàng loạt vấn đề do bùn sình gây nên, giải quyết vấn đề cho người dân ở hạ lưu, ổn định cuộc sống của người dân bị ảnh hưởng.. mới có thể tính tới việc xây lại xây tiếp dự án này. Do đó, việc dừng lại dự án này là tất yếu. Sau đó, phải có sự rà soát lại một cách tổng thể hệ thống dự án thủy điện đang có kế hoạch xây dựng và tạm thời dừng lại các thủy điện xây mới.

 
Hiện trường phía dưới đập Say-Pien (thủy điện Xepian-Xe Nam Noy) bị vỡ trong ngày 29/7. Ảnh: Chanhnanda

Trở lại vụ vỡ đập phụ thủy điện Xe-Pian Xe-Namnoy, một vấn đề đáng chú ý khác là sau sự cố vỡ này, các hệ thống hồ chứa nước ở Lào đang tìm cách xả bớt nước vì lo ngại cộng hưởng, và ảnh hưởng mùa mưa bão tới sớm. Chính điều này đã khiến rủi ro tăng thêm.

Ông Lê Anh Tuấn cho rằng, các rủi ro này đáng lẽ phải được tính toán sớm chứ không phải được tiến hành sau khi đã xảy ra sự cố.

"Chính phủ Lào dường như còn lúng túng trong việc ứng phó với rủi ro vỡ đập này. Do đó, tôi cho rằng, các dự án đập thủy điện ở Lào đang thiếu đánh giá tổng thể tác động ở Lào và tác động trong khu vực" - ông Lê Anh Tuấn nhận định.

Vị chuyên gia nhấn mạnh rằng, dừng mọi dự án xây mới đập thủy điện tại Lào để đánh giá lại toàn bộ là điều nên làm ngay. Bên cạnh đó, các tham vấn từ chuyên gia quốc tế đối với việc gia tăng số lượng đập thủy điện ở Lào cũng là một trong những vấn đề cần được quốc gia này cân nhắc kỹ lưỡng hơn.

Cúc Phương/Báo Đất Việt

Ý kiến của bạn

   Mã xác nhận  

  •   
  •  

Tin khác

Thông tin doanh nghiệp